D-mannoza i żurawina w suplementach — co wolno napisać, a czego nie

Suplement diety to żywność, nie lek

Suplement diety jest środkiem spożywczym (dyrektywa 2002/46/WE; w Polsce ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia). Wprowadzenie go na rynek wymaga powiadomienia Głównego Inspektora Sanitarnego, ale nie badań skuteczności jak w przypadku leku. Dlatego o suplemencie nie wolno pisać, że leczy, zapobiega chorobie albo „działa jak antybiotyk” — to zastrzeżone dla produktów leczniczych.

Oświadczenia zdrowotne: tylko z rejestru

Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 pozwala mówić o wpływie składnika na zdrowie tylko słowami oświadczeń zatwierdzonych przez Komisję po ocenie EFSA. Wykaz dozwolonych oświadczeń zawiera rozporządzenie (UE) nr 432/2012 — dotyczy głównie witamin i składników mineralnych. Próg 15 % referencyjnej wartości spożycia z załącznika XIII rozporządzenia 1169/2011 dotyczy witamin i składników mineralnych („źródło”). Nie jest ogólnym warunkiem dla D-mannozy ani żurawiny; dla każdego dopuszczonego oświadczenia sprawdza się jego własne warunki stosowania.

Żurawina: wnioski nieprzyjęte

Dla ekstraktów i soków z żurawiny (Vaccinium macrocarpon) EFSA oceniała wnioski dotyczące dróg moczowych, w tym proantocyjanidyn (PAC). W opiniach z 2009 i 2014 r. Panel EFSA nie stwierdził związku przyczynowo-skutkowego między spożyciem żurawiny a deklarowanym efektem — oświadczenia nie zostały zatwierdzone. W praktyce: producent może umieścić żurawinę na etykiecie, ale nie może przypisać jej działania na pęcherz czy drogi moczowe. Hasło producenta na froncie opakowania odnoszące się do dróg moczowych to napis marketingowy, nie oświadczenie z rejestru — dlatego go nie powtarzamy.

D-mannoza: brak oświadczenia

D-mannoza to cukier prosty. W rejestrze UE nie ma dla niej zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego, więc każde zdanie o jej „działaniu” w reklamie suplementu wykracza poza to, co dozwolone. Osoby z cukrzycą powinny pamiętać, że to nadal cukier — pytanie o suplement warto zadać lekarzowi lub farmaceucie.

Składniki roślinne „on hold” i wyrok C-386/23

Dla wielu składników roślinnych ocena oświadczeń jest zawieszona („on hold”). Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 2025 r. w sprawie C-386/23 nie ustanawia ogólnej furtki dla oświadczeń „on hold”: konkretne oświadczenie może być stosowane wyłącznie wtedy, gdy spełnia warunki właściwego reżimu przejściowego z art. 28 ust. 5 lub 6 rozporządzenia 1924/2006 oraz pozostałe wymogi tego rozporządzenia — sama obecność na liście „pending” nie wystarcza. Dla żurawiny, której wnioski EFSA oceniła negatywnie, nie ma nawet tej ścieżki.

Czego nie wolno w reklamie suplementu

• sugerować, że produkt leczy, zapobiega lub „zwalcza bakterie” (zastrzeżone dla leków — art. 7 rozp. 1169/2011 i art. 46 ustawy o bezpieczeństwie żywności),
• powoływać się na zalecenia lekarzy lub instytucji bez rzetelnej podstawy,
• używać zdjęć „przed i po”, wymyślonych opinii i gwiazdek,
• przypisywać składnikowi oświadczenie, którego nie ma w rejestrze, albo używać oświadczenia bez spełnienia warunku „źródła”.

Jak czytać reklamę kapsułek z D-mannozą i żurawiną

Sprawdź trzy rzeczy: (1) czy na etykiecie są ilości składników w porcji — bez nich nie porównasz produktów; (2) czy w tekście reklamy pojawiają się słowa „leczy”, „zapobiega infekcjom”, „naturalny antybiotyk” — to sygnał, że reklama wykracza poza prawo; (3) czy wiesz, kto jest sprzedawcą i jak odstąpić od umowy. Sam skład „D-mannoza + żurawina” nie jest ani zaletą, ani wadą — to standard tej półki; różnice są w ilościach, cenie i warunkach zakupu.

Nadzór w Polsce

Nadzór nad suplementami sprawuje Państwowa Inspekcja Sanitarna (GIS prowadzi rejestr powiadomień), reklamę wprowadzającą w błąd ocenia Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a prawa przy zakupie na odległość i przez telefon reguluje ustawa o prawach konsumenta. Objawy infekcji dróg moczowych — pieczenie, ból, gorączka, krew w moczu — to sprawa dla lekarza, nie dla suplementu; podstawowe informacje dla pacjentów publikuje serwis pacjent.gov.pl.